Het Lustoord tusschen Amstel en Grebbe En elders in het Sticht van Utrecht. J.B. Christemeijer, Schoonhoven, 1837 Link naar het boek Jan Bastiaan Christemeijer (1794-1872) vocht als soldaat mee in de slag bij Waterloo. Na diverse banen werd hij provinciaal ambtenaar in Utrecht. In zijn tweede boekje, Het lustoord tusschen Amstel en Grebbe (1837), wandelde Jan Bastijaan Christemeijer opnieuw door de provincie Utrecht. Het was een vervolg op de wandeling die hij een jaar eerder had gepubliceerd in het boekje ‘Landelijk schoon in het Sticht van Utrecht’. ‘Het lustoord’ is een van de vroegste reisgidsen uit de eerste helft van de negentiende eeuw, waar het vervoer per schuit of diligence wordt afgewisseld met uitstapjes, met wandelingen. “Wij wandelen, gemakkelijk in een half uur, van Loenersloot naar Vreeland, door eene laan , waarin hier en daar, onder beschaduwend loover, eene bank is geplaatst, van welke plekjes men tevens een aardig landgezigt heeft. Behagelijk ligt aan den ingang van

'Niet de kortsten maar den fraaisten weg' (Jacobus Dirk Hendricus Beckering, bedenker van de eerste gemarkeerde wandelroute van Nederland – 1871-1947) 29 november 2025 – De Traagste Tocht Amsterdam Science Park-Amsterdam CS Ik sta even stil om een foto te maken van een langsvarend binnenvaartschip op het IJ in Amsterdam. Voor me lopen mijn vriendin Marianne, Rutger en Jacqueline Burgers en Rob en Erna Wolfs. Op de laatste etappe van De Traagste Tocht wandelen we vandaag samen via het Schellingwouderpark, de oude Waterlandse Zeedijk en het Vliegenbos in Nieuwendammerham naar het eindpunt, Centraal Station Amsterdam. Het is de laatste etappe van De Traagste Tocht, een aaneenschakeling van routes over trajecten van Trage Tochten. Als 'kerstcadeautje' bedacht ik deze langeafstandswandeling tussen de woonplaatsen van de routemakers van Trage Tochten, Rob en Rutger, van Dieren naar Amsterdam. Ik versnel mijn pas, nader mijn medelopers en denk aan een vraag die Marianne mij op een eerdere wan

Wandelingen in een gedeelte van Gelderland, of geschiedkundige en plaatsbeschrijvende beschouwing van de omstreken der stad Arnhem. Isaac Anne Nijhoff, Arnhem, 1820 (in 1828 vierde verbeterde en vermeerderde druk en een vijfde verbeterde druk in 1836). Link naar het boek. Isaac Anne Nijhoff was uitgever, boekhandelaar, historicus en wandelaar. “Als boekhandelaar en uitgever had hij weldra een gevestigden naam; hij was een der eerste wetenschappelijke uitgevers in Nederland, in wiens fonds zoo goed als uitsluitend belangrijke werken werden opgenomen. Naast zijn boekhandel verkreeg hij al spoedig andere werkzaamheden; reeds den 6. Aug. 1816 werd hij aangesteld tot opzichter van het oud-archief van Gelderland; later werd hem de titel van provinciaal archivaris geschonken. Als archivaris heeft hij zeer veel gearbeid; talrijk zijn de door hem bewerkte inventarissen. Van evenveel beteekenis is zijn werk als historicus.” Uit: Nieuw Nederlands biografisch woordenboek, deel 2. (1) Uitgever Nijh

Het Geldersch Lustoord: beschrijving van Nijmegen en omgeving, met historische bijzonderheden. Tweede, verbeterde en vermeerderde druk, 1825, C. ten Hoet Jz., Nijmegen, Vieweg en Zoon. Link naar het boek. Cornelis ten Hoet Jz, 1796-1832, was notaris en dichter. Hij kreeg het verzoek om een boekje over zijn geboortestad Nijmegen te schrijven, waarbij een boek van Isaac Anne Nijhoff over Arnhem als voorbeeld diende. (1) “Sedert eenen geruimen tijd van onderscheidene kanten, inzonderheid ook door de uitgevers dezes, aangezocht zijnde, om eene beschrijving van de stad Nijmegen en hare omstreken te vervaardigen, op gelijksoortige wijze, als de Heer I. A. Nijhoff zulks van den omtrek der stad Arnhem gedaan heeft, heb ik, hoezeer het moeijelijke van zoodanig werk en de geringheid mijner talenten diep gevoelende, aan die dringende aanzoeken geenen wederstand kunnen bieden.” Het Geldersch Lustoord begint met een beschrijving van de geschiedenis van Nijmegen. Het tweede gedeelte gaat over de dir

Het Geldersch reisje van Amsterdam en elders over Utrecht, Zeist en De Greb of Arnhem, Nijmegen en Zutphen, benevens derzelver omstreken; Ter bezigtiging der voornaamste Merkwaardigheden en bekoorlijke Wandelwegen, Natuurtafereelen en Rustplaatsen, Met de terugreis voer Het Loo, Soestdijk, enz, met eene speciale kaart, waarop de route heen en terug is ingetekend. Amsterdam, 1820, door en bij E. Maaskamp Evert Maaskamp (1769-1834) was een Amsterdamse uitgever van boeken en kaarten. (1) Er zijn honderden producten van zijn hand bewaard gebleven. Naast geografische publicaties en topografische kaarten en prenten gaf hij uitbundig geïllustreerde plaatwerken uit, onder andere met typische afbeeldingen van Nederlanders in klederdracht. Maaskamp werkte samen met de Engelse kunstenaar Charles Howard Hodges, wiens invloed in veel van Maaskamps prenten is aan te wijzen. (Wikipedia) Een goede voorbereiding is het halve werk en het biedt ook nog eens flinke voorpret. Dat klinkt ons heel gewoon en

Om mijn bewering kracht bij te zetten dat er ook al eerder dan Craandijk (tweede helft 19e eeuw) wandelgidsen gepubliceerd zijn in Nederland, geef ik een aantal voorbeelden van ‘premature’ wandelgidsen uit het begin van de 19e eeuw. Het zijn ware pareltjes voor de liefhebber van (reis)gidsen, geschiedenis van het Nederlandse landschap en historisch taalgebruik. Het zijn ook teksten die je met veel geduld moet lezen. Wij zijn dat niet meer zo gewend. De zinnen meanderen, zijn verheven lyrisch, soms hinderlijk stichtelijk en overstromen het verhaal aan alle kanten. Uitweidingen zijn normaal. Wandelingen en kleine reizen door sommige gedeelten van het Vaderland H. Potter, Amsterdam, 1808 Het oudste boekje dat ik heb gevonden dateert uit 1808 en is van de hand van H. Potter (nee, niet Harry, maar Hebelius) met de titel Wandelingen en kleine reizen. En dat geeft met het tweede deel in de titel meteen al aan dat de eerste ‘wandelgidsen’ in deze periode vaak een combinatie waren van reizen pe